هندپیس دستگاه لیزر چیست؟ + معرفی انواع و کاربرد آنها

هندپیس دستگاه لیزر چیست و چه نقشی در عملکرد آن دارد؟ بخشی از سیستم خروجی دستگاه لیزر است در کیفیت درمان، ایمنی و دقت نقش مستقیمی ‌دارد. این قطعه فقط برای حفظ دستگاه نیست و با خصوصیاتی مثل نوع طول موج و سیستم خنک کننده، نحوه عملکرد لیزر را در کاربردهای مختلف مشخص می‌کند. شناخت انواع هندپیس قبل از خرید دستگاه لیزر بسیار مهم است؛ زیرا هر کدام از هندپیس ها برای کاربردهای معینی طراحی شده و تفاوت بین آنها روی سرعت اجرای درمان، راحتی بیمار و میزان پوشش قسمت های درمانی و حتی هزینه های نگهداری دستگاه تاثیر می‌گذارد.

هندپیس دستگاه لیزر چیست؟

قسمتی از دستگاه است که اپراتور آن را در دست خود گرفته تا پرتوهای لیزر را با دقت و توجه بیشتری روی قسمت های مورد نظر هدایت کند. این قطعه محل خروج انرژی لیزر است و نسبت به طراحی که دارد می‌تواند روی عواملی مثل اندازه اسپات سایز لیزر، عملکرد سیستم خنک کننده لیزر و کیفیت انتقال انرژی تاثیرگذار باشد و در سرعت، دقت و ایمنی درمان نقش مهمی‌ ایفا می‌کند.

1. جایگاه هندپیس در ساختار کلی دستگاه لیزر

در ساختار کلی دستگاه لیزر معمولا هندپیس از آخرین قسمت ها در مسیر انتقال انرژی به شمار می‌رود. بعد از تولید پرتو در منبع لیزر و عبور آن از اجزاهای داخلی دستگاه انرژی توسط هندپیس به قسمت های درمانی انتقال پیدا می‌کند و با دقت روی پوست متمرکز می‌شود.

2. وظیفه هندپیس در انتقال انرژی لیزر به پوست

وظیفه اصلی هندپیس، هدایت و انتقال درست و دقیق انرژی لیزر از دستگاه به سطح مورد نظر در پوست است. این قطعه پرتوهای لیزر را با الگو و اندازه های مشخص روی قسمت های درمانی متمرکز می‌کند تا این انرژی به طور یکسان و یکنواخت به بافت هدف انتقال پیدا کند. در بیشتر دستگاه های هندپیس با سیستم خنک کننده دمای سطح پوست را کاهش داده، راحتی بیمار افزایش پیدا کرده و از بافت های اطراف هم محافظت می‌‍‌شود.

هندپیس دستگاه لیزر چگونه کار می‌کند؟

داخل هندپیس یک مجموعه از قطعاتی مثل عدسی ها، پنجره محافظ و در بعضی از مدل ها آینه های اپتیکی قرار دارد که وظیفه آنها هدایت کردن و انتقال پرتو لیزر است. این اجزا باعث می‌شوند که این انرژی با اتلاف کمتری به محل مورد نظر درمان انتقال پیدا کند و پوشش یکنواختی را روی سطح پوست ایجاد کند.

همچنین بخوانید: کاربرد یو پی اس در دستگاه لیزر

1. مسیر انتقال انرژی از منبع لیزر تا نوک هندپیس

انرژی لیزر اول در منبع تولید کننده دستگاه به وجود می‌آید و بعد توسط مسیر انتقال داخلی مثل فیبر نوری یا گروهی از آینه ها و قطعه های اپتیکی نسبت به نوع دستگاه به هندپیس می‌رسد. در هندپیس این انرژی تولید شده توسط عدسی های داخلی تنظیم شده و متمرکز می‌شوند و در آخر با اندازه اسپات سایز معین از پنجره های خروجی روی پوست تابانده می‌شوند. این روند موجب می‌شود که انرژی با کمترین اتلاف با دقت بیشتر روی قسمت درمانی انتقال پیدا کند.

2. نقش مستقیم لنز در کنترل و ثابت نگه داشتن اندازه اسپات

لنزهایی که در هندپیس به کار برده شده‌اند، وظیفه دارند پرتوهای لیزر را به صورت دقیق و متمرکز هدایت کنند تا اندازه اسپات سایز در میزان مشخص شده بماند. در نتیجه انرژی به طور یکسان روی پوست هدایت شده و از تغییر قطر پرتو و کمتر شدن دقت درمان یا از ایجاد قسمت هایی با انرژی های نامتعادل جلوگیری می‌شود.

انواع هندپیس دستگاه لیزر بر اساس فناوری

سوال دیگر این است که انواع هندپیس دستگاه لیزر چیست؟ باید بگوییم که انواع هندپیس‌ لیزر از لحاظ ظاهری امکان دارد شبیه به هم باشند ولی هر هندپیس دستگاه لیزر معمولا برای یک طول موج مشخص و برای نوع خاصی از منبع لیزر طراحی شده است. پس نمی‌توان هر نوع هندپیس را روی هر دستگاهی به کار برد.

1. الکساندرایت Alexandrite Handpiece

هندپیس الکساندرایت معمولا برای نوعی از دستگاه ها طراحی می‌شود که می‌توانند با طول موج ۷۵۵ نانومتر فعالیت کنند. در این نوع هندپیس ها اجزای اپتیکی طوری تنظیم می‌شود که انرژی لیزر با دقت فراوان به ملانینی که در فولیکول مو وجود دارد، انتقال پیدا کند و توزیع یکنواخت پرتو روی پوست هم حفظ شود. بیشتر هندپیس‌ های الکساندرایت به سیستم های خنک کننده و انتخاب اسپات سایزهای مختلف مجهز هستند.

برای آشنایی بیشتر با فناوری این دستگاه، می‌توانید مشخصات دستگاه لیزر الکساندرایت را بررسی کنید.

2. دایود  Diode Handpiece

این نوع از هندپیس دایود برای دستگاه هایی طراحی می‌شود که از دیودهای نیمه رسانا برای منبع تولید لیزر استفاده کرده و با طول موج ۸0۸ تا ۸۱۰ نانومتر کار می‌کنند. در آن اجزاهای اپتیکی می‌توانند انرژی را با اتلاف کمتری به پوست هدایت کنند و پرتوها را با اسپات سایز معین شده روی قسمت درمانی انتقال دهند. بیشتر هندپیس های دایود به سیستم خنک کننده تماسی مجهز هستند.

3. Nd:YAG

این مدل از هندپیس Nd:YAG هم برای دستگاه هایی طراحی می‌شود که با طول موج ۱۰۶۴ نانومتر کار می‌کنند. طول موج آن نسبت به دایود و الکساندرایت در بافت نفوذ بیشتری دارد؛ به همین علت این هندپیس طوری طراحی می‌شود که انرژی را با دقت به لایه های عمیق‌تر پوست انتقال می‌دهد و همینطور توزیع یکسان پرتوها را هم حفظ می‌کند.

4. ترکیبی چند طول موج

هندپیس چند طول موج هم برای دستگاه هایی طراحی می‌شود که از دو یا چند طول موج مختلف پشتیبانی می‌کنند. این هندپیس با انتقال دادن طول موج های مختلف امکان تنظیم درمان متناسب با نوع پوست، رنگ و ضخامت مو را ایجاد می‌کند. در آن بدون نیاز به تعویض هندپیس توانایی انتخاب تکنولوژی مورد نظر توسط تنظیمات دستگاه وجود دارد و همچنین انعطاف پذیری زیادی در کاربردهای بالینی دارد.

انواع هندپیس دستگاه لیزر بر اساس کاربرد

حالا باید بپرسید که طبق کاربرد، انواع هندپیس دستگاه لیزر چیست؟ هندپیس های لیزر از لحاظ هدف درمان هم با هم تفاوت دارند و تولیدکننده ها هندپیس ها را طبق نوع کاربرد، اندازه قسمت درمانی، میزان انرژی مورد نیاز و شرایط پوستی طراحی می‌کنند. ممکن است دو هندپیس با تکنولوژی های یکسان به علت تفاوت در طراحی اسپات سایز یا سیستم خنک کننده برای کاربردهای مختلف مناسب باشند. از لحاظ کاربرد، هندپیس های دستگاه لیزر معمولا در مجموعه های مختلف قرار می‌گیرند که در ادامه آنها را ذکر خواهیم کرد.

همچنین بخوانید: بهترین روش درمان موهای زائد هورمونی

1. هندپیس مخصوص لیزر موهای زائد

هندپیس های مخصوص لیزر موهای زائد طوری طراحی می‌شود که انرژی لیزر را با یکنواختی و دقت به فولیکول های مو انتقال داده و همینطور از گرم شدن زیاد سطح پوست هم جلوگیری می‌کنند. این نوع هندپیس ها دارای سیستم های خنک کننده بوده و قدرت انتخاب اسپات سایزهای مختلف را دارند تا سرعت درمان، پوشش قسمت ها و راحتی بیمار را نسبت به محل درمان و خصوصیت پوست و مو تنظیم کنند.

2. هندپیس فرکشنال برای جوانسازی پوست

هندپیس فرکشنال برای به وجود آوردن ستون های بسیار ریز انرژی لیزر در لایه های مشخص یا سطحی از پوست طراحی می‌شوند. این مدل از هندپیس با ایجاد قسمت های کنترل شده از آسیب های حرارتی روند ترمیمی‌طبیعی پوست را مهیا کرده و با تحریک تولید کلاژن و کمتر کردن ظاهر چین و چروک، بهبود بافت پوست، جای جوش و بعضی از ناهمواری های پوستی را هم فراهم می‌کند. این نوع هندپیس در فناوری‌هایی مانند دستگاه CO2 فرکشنال برای جوانسازی، بهبود بافت پوست و کاهش جای جوش کاربرد دارد.

3. هندپیس مخصوص ضایعات عروقی و رنگدانه ای

هندپیس هایی که برای درمان ضایعات عروقی و رنگدانه ای مورد استفاده قرار می‌گیرند، طوری طراحی می‌شوند که طول موج و انرژی لیزر را به طور هدفمند به ساختارهای مشخص پوست انتقال دهند. هدف آن جذب انرژی توسط رنگدانه هایی مثل ملانین یا هموگلوبین های موجود در عروق است؛ به همین علت طراحی اپتیکی هندپیس، کنترل اسپات سایز و تنظیم دقیق انرژی  بسیار مهم است.

در درمان برخی ضایعات رنگدانه‌ای، فناوری‌هایی مانند دستگاه کیوسوئیچ پیکوسکند نیز با هدف انتقال انرژی به رنگدانه‌های پوستی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

نقش سیستم خنک کننده در عملکرد هندپیس

کیفیت یک هندپیس دستگاه لیزر بدون ارزیابی عملکرد سیستم خنک کننده آن به صورت کامل قابل بررسی نیست؛ زیرا این دو قسمت با ایمنی درمان، میزان ناراحتی بیمار و پایداری عملکرد دستگاه ارتباط مستقیم دارد. زمان تاباندن لیزر قسمتی از انرژی به گرما مبدل می‌شود و اگر این حرارت درست کنترل نشود، ممکن است دمای سطح پوست بالا برود و بیمار احساس ناراحتی کند.

1. خنک کنندگی تماسی از طریق سطح هندپیس

در سیستم های خنک کننده تماسی سطح انتهای هندپیس که معمولا با پوست تماس دارد، پیش از تابش یا همزمان با ارسال پالس های لیزر دمای پوست را کمتر می‌کنند. این روش با منتقل کردن مستقیم سرما از سطح هندپیس به پوست گرما را کنترل کرده و حس ناراحتی بیمار را کاهش می‌دهد. این نوع خنک کننده در بیشتر هندپیس های لیزر موهای زائد کاربرد دارد.

2. خنک کنندگی غیر تماسی با هوای سرد یا اسپری

در این سیستم، دمای پوست بدون تماس مستقیم سطح هندپیس با قسمت درمانی انجام می‌شود. در این روش جریان هوای سرد یا اسپری خنک کننده قبل از تابش یا همزمان با پالس لیزر روی پوست منتقل می‌شود تا حرارت بوجود آمده کمتر شود. این نوع خنک کننده به جز بالا بردن راحتی بیمار به حفاظت از سطح پوست در مقابل گرمای اضافی هم کمک می‌کند.

هنگام خرید دستگاه لیزر، کیفیت هندپیس را چطور ارزیابی کنیم؟

انتخاب دستگاه لیزر فقط توجه کردن به مشخصات فنی و منبع تولید انرژی نیست؛ زیرا هندپیس از قسمت هایی تشکیل شده که بر کیفیت، عملکرد، ایمنی درمان و تجربه کاربا دستگاه تاثیر مستقیم دارد. قبل از خرید ارزیابی خصوصیاتی مثل نوع تکنولوژی هندپیس، کیفیت قطعات اپتیکی، توان خروجی، خدمات پس از فروش … در تصمیم گیری دقیق تر کمک کننده است.

1. یکنواختی انرژی و پایداری اندازه اسپات در طول استفاده

اگر توزیع انرژی در هر شات تغییر پیدا کند یا اندازه قسمت تابش پایدار نباشد، احتمال دارد که نتیجه درمان در قسمت های مختلف یکسان نباشد. یک هندپیس استاندارد باید توسط طراحی دقیق قطعات اپتیکی و سیستم های کنترل مناسب پرتو لیزر را به طور پایدار انتقال دهد تا انرژی و پوشش درمان در طول جلسه های مختلف قابل کنترل و پشتیبانی باشد.

2. ارگونومی‌ و وزن هندپیس برای استفاده طولانی مدت اپراتور

هندپیس های سنگین یا طراحی های نامناسب می‌توانند موجب خستگی های دست و کمتر شدن کنترل حرارت و کاهش دقت اپراتور در جلسه های طولانی شوند. هندپیس های استاندارد طوری طراحی شده‌اند که وزن آن ها به خوبی در دست اپراتور پخش شود و دسترسی به قسمت های مختلف بدن هم راحت باشد.

3. گارانتی، خدمات پس از فروش و امکان تامین یا تعویض قطعات

هندپیس دستگاه لیزر از قطعه های پرکاربرد در دستگاه لیزر است که دسترسی پیدا کردن به خدمات پس از فروش و تامین قطعات آن اهمیت زیادی دارد. زمان خرید باید بررسی شود که شرکت های ارائه دهنده گارانتی های مفید امکان تعمیر تخصصی و تامین قطعات مصرفی یا قطعات اصلی هندپیس را در آینده فراهم کنند.

کلام آخر

انتخاب هندپیس مناسب باید طبق نوع خدمات کلینیک، حجم مراجعه ها و نیازهای درمان انجام شود. وقتی میپرسید که هندپیس دستگاه لیزر چیست؟ این مقاله را بخوانید و در نظر داشته باشید که هیچ دستگاه لیزری را نمی‌توان تنها با ارزیابی یک ویژگی مثل طول موج، توان و یا نوع هندپیس ارزیابی کرد؛ زیرا عملکرد نهایی دستگاه با هماهنگی بین منبع لیزر، هندپیس، سیستم خنک کننده و دیگر مشخصات فنی است. پس قبل از تصمیم، بهتر است مدل های مختلف را از لحاظ ویژگی ها و توانایی ها با یکدیگر مقایسه کنید تا انتخاب مناسب با نیاز واقعی کلینیک انجام شود.

سوالات متداول

1. تفاوت هندپیس الکساندرایت، دایود و Nd:YAG در چیست؟

انواع هندپیس‌ لیزر از لحاظ ظاهری امکان دارد شبیه به هم باشند ولی هر هندپیس دستگاه لیزر معمولا برای یک طول موج مشخص و برای نوع خاصی از منبع لیزر طراحی شده است

2. بهترین هندپیس برای لیزر موهای زائد کدام است؟

بهترین هندپیس به طور مطلق وجود ندارد و انتخاب هندپیس مناسب باید طبق نوع خدمات کلینیک، حجم مراجعه ها، قسمت های مورد استفاده و نیازهای درمان انجام شود

3. سیستم خنک کننده هندپیس چه نقشی در ایمنی درمان دارد؟

سیستم خنک کننده با منتقل کردن مستقیم سرما از سطح هندپیس به پوست گرما را کنترل کرده و حس ناراحتی بیمار را کاهش می‌دهد.

4. هنگام خرید دستگاه کیفیت هندپیس را چگونه ارزیابی کنیم؟

قبل از خرید ارزیابی خصوصیاتی مثل نوع تکنولوژی هندپیس، کیفیت قطعات اپتیکی، توان خروجی، خدمات پس از فروش … در تصمیم گیری دقیق تر کمک کننده است.